Phân tích bài thơ Cảnh Ngày Hè của nhà thơ Nguyễn Trãi đạt điểm cao

0
Loading...

Đề bài: Phân tích bài thơ Cảnh ngày hè của nhà thơ Nguyễn Trãi

Bài làm

Nguyễn Trãi từ lâu đã được biết đến không chỉ là nhà thơ mà còn một nhà văn hóa lớn, một vị trọng quan trong triều đình có công rất lớn trong việc giúp Lê Lợi đánh tan quân Minh xâm lược, giữ gìn bờ cõi giang sơn. Sau tất cả, ông lại quyết định lui về ở ẩn, tránh xa khỏi những ồn ào, náo nhiệt chốn quan trường. Sống một cuộc sống thanh bình không toan tính, lọc lừa, Nguyễn Trãi đã viết nên tập thơ Bảo kính cảnh giới (Gương báu khuyên răn) gồm 61 bài thơ Nôm, trong đó nổi bật nhất có lẽ là bài thơ thứ 43, còn được đặt tên là “Cảnh ngày hè”.

Lui về ở ẩn, Nguyễn Trãi được sống cuộc sống của những người dân quê chân chất, cuộc sống giản dị, thanh bình, có thiên nhiên làm bạn. Giữa hoàn cảnh ấy, bài thơ đã ra đời, như một bức tranh Nguyễn Trãi khắc họa lại thiên nhiên và con người xung quanh ông trong sự bình yên của một ngày hè. Bốn câu thơ đầu, tác giả tập trung miêu tả khung cảnh thiên nhiên ngày hè với một sự sáng tạo lớn và táo bạo của ông khi kết hợp giữa thể thơ thất ngôn và lục ngôn ngay ở câu thơ đầu tiên.

Rồi, hóng mát thuở ngày trường,

Câu thơ chỉ có sáu tiếng vốn đã ngắn hơn những câu thất ngôn khác, tác giả lại mở đầu bài thơ với từ “Rồi”, có nghĩa là nhàn rỗi, rảnh rỗi. Chỉ một chữ ngắn gọn như thế nhưng bạn đọc đã ngay lập tức hiểu được hoàn cảnh ra đời của thi phẩm cũng như cuộc sống của nhà thơ trong những ngày tháng ấy. Không phải lo toan, đối mặt với cuộc sống ồn ào, phức tạp chốn kinh thành, trong triều đình, lại được hưởng thụ cuộc sống bình yên, dân dã ở chốn thôn quê thanh bình, có thời gian nhàn rỗi đắm chìm vào thiên nhiên cả ngày dài, được thả hồn vào thế giới tự nhiên vô tận. Được sống một cuộc sống như thế, Nguyễn Trãi có thể viết ra những câu thơ khắc họa lại cảnh ngày hè thanh bình, tràn đầy sức sống cũng là điều dễ hiểu.

Hòe lục đùn đùn tán rợp giương.

Sức sống tràn đầy ấy được thể hiện không đâu xa mà ở ngay câu thơ thứ hai, khi tác giả nhắc đến cây hòe. Cách dùng từ láy “đùn đùn” mang lại hiệu quả diễn đạt vô cùng mạnh, gợi lên trước mắt bạn đọc cảnh tượng từng lớp lá cứ liên tục đâm ra, xếp chồng lên nhau tầng tầng lớp lớp, xòe rộng tán che rợp cả mặt đất. Giữa “lục” với “tán” lại bị ngăn cách bởi một từ “đùn đùn” giàu sức biểu cảm vừa để nhấn mạnh vào sắc xanh vô tận của cây vừa làm nổi bật được sức sống mạnh mẽ, tràn đầy trong từng chiếc lá mà ánh nắng và không khí ngày hè mang lại.

Thạch lựu hiên còn phun thức đỏ,

Hồng liên trì đã tiễn mùi hương.

Loading...

Không chỉ có cây hòe, mùa hè đến còn là thời gian để nhiều loài cây phô bày hết vẻ đẹp của riêng mình. Cây thạch lựu hoa nở rực rỡ, chỉ với một từ “phun” đầy dụng ý, câu thơ đã như tràn ngập sắc đỏ của hoa lựu. Từng bông hoa lựu nở đỏ rực, bông này nối tiếp bông kia nở rộ, nhanh chóng lan rộng sắc đỏ khắp mọi cành cây. Màu sắc bắt mắt ấy như được thạch lựu “phun” vào không gian thanh bình tràn ngập nắng, thêm vào bức tranh ngày hè một mảng màu nổi bật, rực rỡ. Bên cạnh màu sắc tươi sáng, ta còn như cảm nhận được hương thơm ngát của sen hồng trong ao. Hương thơm theo gió thổi vào không gian, len lỏi đến mọi ngóc ngách của cuộc sống thôn quê yên bình, cùng với không khí trong lành, khoáng đạt làm dịu đi cái nóng bức đặc trưng của mùa hè, lại làm tăng thêm vẻ đẹp của ngày hè nơi làng quê thanh tĩnh. Bức tranh ngày hè không chỉ rực rỡ sắc xanh mươn mướt, sắc đỏ tươi mới tràn đầy sức sống mà còn ngát hương thơm của loài hoa thanh nhã lại gần gũi với thôn quê.

Phân tích bài thơ Cảnh Ngày Hè của nhà thơ Nguyễn Trãi đạt điểm cao

Phân tích bài thơ Cảnh ngày hè

Giữa khung cảnh thiên nhiên thanh bình như thế, cuộc sống của con người hiện lên cũng thật bình yên, hạnh phúc.

Lao xao chợ cá làng ngư phủ,

Dắng dỏi cầm ve lầu tịch dương.

Cuộc sống người dân có lẽ đang rất sung túc, ấm no, ta có thể cảm nhận được điều này là do nhà thơ đã khéo léo dùng từ “lao xao” để miêu tả âm thanh của chợ cá, nơi diễn ra hoạt động bán buôn hàng ngày của làng chài lưới. Phải là một buổi chợ đông đúc với nhiều loại cá tươi ngon, nhiều loại hải sản phong phú và có giá trị thì mới có thể thu hút được nhiều người dân đến mua bán, trao đổi, đem về cho bữa cơm gia đình mình những thực phẩm tươi giàu dinh dưỡng. Ngay bản thân cách dùng từ “làng ngư phủ” của nhà thơ cũng đã thể hiện rõ cái nhìn của ông đối với cuộc sống ấm no, đủ đầy của người dân nơi quê nhà. Bên cạnh âm thanh của một cuộc sống no đủ, sung túc, ta vẫn nghe thấy đâu đây, dai dẳng, liên tục, tiếng ve đặc trưng của mùa hè. Không đơn thuần chỉ là tiếng ve, qua tâm hồn thanh tĩnh của Nguyễn Trãi, những âm thanh quen thuộc đến mức người ta dễ dàng quên đi nó của ngày hè nay lại trở thành tiếng đàn vang dội trong không gian chiều tràn ngập ánh nắng. Ngầm so sánh tiếng ve với tiếng đàn, bạn đọc đã hiểu được tâm hồn tinh tế, tình yêu dành cho thiên nhiên của nhà thơ Nguyễn Trãi. Dường như ta có thể nghe thấy tiếng ve hòa thành một bản đàn vang dội, liên tục trong ánh nắng chiều dần buông. Hoàng hôn của ngày hè như lắng đọng cùng bản đàn tuyệt thanh ấy. Cả hai câu thơ, nhà thơ đều sử dụng biện pháp tu từ đảo ngữ khi đảo “lao xao” và “dắng dỏi” lên đầu câu như một cách nhấn mạnh, làm nổi bật những âm thanh của một cuộc sống bình yên, sung túc. Tuy rằng đã lui về quê nhà ở ẩn, sống cuộc sống dân dã, thanh bình nhưng Nguyễn Trãi vẫn luôn đau đáu trong mình nỗi lo cho nhân dân, cho đất nước.

Dẽ có Ngu cầm đàn một tiếng,

Dân giàu đủ, khắp đòi phương.

Đứng giữa khung cảnh động lòng người ấy, nhà thơ dạt dào cảm xúc muốn được đem tiếng đàn của mình hòa vào bản nhạc thiên nhiên và cuộc sống ấy. Một khúc ca đặc biệt, chính là khúc “Nam phong” của vua Ngu Thuấn, khúc ca họa nên sự thái bình của giang sơn, thiên hạ. Mong muốn được đàn lên khúc ca nọ cũng chính là mong muốn, điều duy nhất Nguyễn Trãi còn trăn trở. Ông dù ở cương vị là một vị quan, một thi sĩ hay chỉ là một người thường dân cũng luôn lo lắng cho cuộc sống của nhân dân, đất nước, mong muốn người dân luôn được hạnh phúc, đủ đầy, đất nước luôn phát triển. Kết thúc bài thơ, ta một lần nữa bắt gặp câu thơ lục ngôn mà Nguyễn Trãi đã dụng công sử dụng. Với ông, tiền tài, quyền lực của bản thân không quan trọng, chỉ cần nhân dân khắp đất nước đều có được cuộc sống ấm no, sung túc, như vậy đã là đủ rồi. Một vị quan như thế thật đáng quý, thật đáng ngưỡng mộ.

Cảnh ngày hè là một bài thơ tiêu biểu cho hồn thơ Nguyễn Trãi, cả bài thơ như một bức tranh có đầy đủ màu sắc rực rỡ, mùi hương thơm ngát, âm thanh của một cuộc sống đủ đầy được cảm nhận bằng cả thị giác, khứu giác và thính giác. Khép lại trang thơ, bạn đọc chắc chắn sẽ còn ấn tượng mãi với một bài thơ khắc họa hài hòa hai mảng màu thiên nhiên và con người để họa nên một bức tranh tuyệt mỹ, thể hiện trọn vẹn tài năng và nhân cách đáng quý trọng của Nguyễn Trãi.

Hải Anh